Stamboom tekenen stap voor stap

Het systematisch doornemen van onderstaande vragen levert alle informatie op die nodig is voor een stamboom.

Vragen voor een algemeen beeld van de familie 

  • Maakt u zich zorgen over aandoeningen die in de familie van u of uw partner voorkomen?
  • Heeft iemand in de familie een medisch probleem, fysiek of mentaal, gehad? Hoe oud was dat familielid op het moment van de diagnose?
  • Is dat familielid daarvoor ooit behandeld? Waaruit bestond de behandeling?
  • Zijn er familieleden overleden? Hoe oud waren ze en waaraan zijn ze overleden?
  • Zijn er miskramen of doodgeboortes geweest in de familie?

Let op dat de patiënt zich bij deze vragen niet beperkt tot het heden, maar ook over het verleden vertelt.

Informatie voor een beeld van de familierelaties

  • Noteer de broers en zussen, kinderen en ouders (eerstegraadsfamilieleden) compleet met hun namen, geboortedata en significante ziektes.

De namen van de overige familieleden hoeven niet te worden opgeschreven, maar wel moet duidelijk zijn hoeveel aangedane en niet-aangedane familieleden er zijn.

Het tekenen van een stamboom
Bij Karen Heuvel is op 35-jarige leeftijd borstkanker gediagnosticeerd. Omdat kanker vaker voorkomt in de families van haar en van haar man André, is Karen bezorgd. Wat betekent dit voor haar drie kinderen?
Een stamboom maakt de relaties tussen de familieleden met kanker duidelijk.

1. Neem de patiënt voor u als uitgangspunt
Begin bovenaan uw tekenpapier als uw patiënt een grootouder is; middenin als uw patiënt een ouder is en onderaan als uw patiënt een kind is. Vraag vooraf of de familie groot is, zodat u tijdig uw papier in ‘landschapformaat’ kunt leggen. Teken het symbool voor het geslacht van uw informant.

Karen Heuvel is gediagnostiseerd met borstkanker op 35-jarige leeftijd.

  • Teken het symbool voor het vrouwelijk geslacht van Karen en voeg hieraan een pijl toe (indexpatiënt)
  • Schrijf hierbij de naam (Karen), leeftijd (35) en medische informatie (borstkanker).
  • Indien relevant: voeg informatie over werk en omgevingsfactoren toe.

2. Vervolg met de informatie over de echtgenoot, of – indien dat een ander is – over de vader van de kinderen

Vraag naar het vaderschap van de kinderen:

  • Is André de vader van je kinderen? Zo nee, zijn er meerdere vaders of zijn alle kinderen van één andere vader?

Karen vertelt dat haar echtgenoot André de vader is van alle drie haar kinderen.

  • Teken naast het symbool voor Karen dat van haar echtgenoot, André.

Probeer te achterhalen of er mogelijk een familierelatie kan bestaan met de partner (een ‘consanguïne relatie’) door hier gericht naar te vragen:

  • Zijn u en uw partner familie van elkaar (behalve door het huwelijk)?
  • Komen in de families van u en uw echtgenoot dezelfde achternamen voor?
  • Komen in allebei uw families echtparen voor die dezelfde achternaam droegen voordat ze trouwden?

3. Vraag naar de kinderen van Karin
Karen heeft een zoon en twee dochters. Vraag echter ook naar eventuele miskramen en doodgeboortes:

  • Heeft u miskramen of afwijkende zwangerschappen gehad? Zo ja, hoeveel? Is bekend wat er is misgegaan?
  • Zijn er doodgeboortes geweest of heeft u kinderen verloren? Zo ja, hoeveel? Wat was de oorzaak?

Bij sommige aandoeningen is het van belang om te weten of er miskramen of doodgeboren/overleden kinderen voorkomen in de familie van de partner. Gebruik in dat geval bovenstaande vragen in aangepaste formulering.

  • Als er sprake is van een huidige zwangerschap, schrijf dan de datum van de laatste menstruatie of de uitgerekende datum op.
  • Als er sprake is van een miskraam, noteer dan het aantal weken dat de zwangerschap heeft geduurd.
  • Als een zwangerschap vroegtijdig is afgebroken, vraag dan of dit om een medische reden was.

 

4. Vervolg met informatie over de broers en zussen van Karen
Vraag naar broers en zussen en hun kinderen, maar ook naar eventuele halfbroers en -zussen, inclusief de precieze verwantschapslijn:

  • Hoeveel broers en zussen heeft u? Zijn er ook halfbroers en –zussen? Zo ja, hebben die dezelfde moeder of dezelfde vader als u? Is bekend of er bij hen sprake is van medische aandoeningen?
  • Hebben uw (half)broers en -zussen kinderen? Zo ja, hoeveel? Is bekend of er bij hen sprake is van medische aandoeningen?
  • Hebben uw (half)broers en -zussen kinderen verloren tijdens de zwangerschap of later? Zo ja, is bekend wat hiervan de oorzaak was?

Karen heeft een broer, Paul, die een gezonde dochter heeft. Bovendien heeft Karen een halfbroer, John, geboren uit een eerder huwelijk van haar moeder. Ook John heeft een gezonde dochter.
Noteer de familieleden van Karen in de stamboom en voeg eventuele medische aandoeningen hieraan toe.

5. Schrijf de informatie op over een van de ouders van Karen
Karens moeder, Margriet, is op 62-jarige leeftijd aan borstkanker overleden. Zij had twee zussen, Jean en Mary.
Noteer de naam, geboortedatum en medische aandoeningen van Margriet.

 

Vervolg met de informatie over de andere ouder. De vader van Karen, Brian Lee, heeft drie zussen, maar daar is nooit enig contact mee geweest, dus Karen weet over hen geen details.

 


 

 
6. Verzamel informatie over André en zijn familie
In de stamboom van Karen wordt ook de informatie over André opgenomen door systematisch door de generaties heen te werken. Daarbij kunnen bovenstaande vragen worden gebruikt.

André heeft een broer met hemofilie. Zijn vader, Chris, had diabetes. Andrés moeder (52 jaar) is goed gezond, maar haar vader is op 24-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van een bloedstollingsprobleem.

7. Vraag naar mogelijk relevante aanvullende informatie
Sommige genetische aandoeningen komen vaker voor bij bepaalde populaties. Het land van herkomst kan dus relevant zijn:

  • Waar komen uw grootouders van oorsprong vandaan?

Vraag ook of er nog dingen zijn die u niet heeft gevraagd, maar die volgens de patiënt wel van belang zijn voor de stamboom of de medische geschiedenis van de familie.

Tot slot

  • De datum en de tijd moeten duidelijk zichtbaar bij de stamboom.
  • Schrijf eventueel gebruikte afkortingen uit bij de stamboom.
  • Vraag of u de informatie mag delen met collega’s of met andere familieleden en vermeld dit ook.

Auteurs
dr. Isa Houwink, huisarts, Erfocentrum/VUmc/MUMC
drs. Jouke Janssen, medisch student

Redactie
drs. Marloes Brouns-van Engelen, Erfocentrum

Stel een vraag