Preconceptiezorg

Samenvatting
Bij preconceptiezorg informeert en adviseert de huisarts paren met een kinderwens met als doel dat ze op tijd geïnformeerde keuzes kunnen maken en zo gezond mogelijk aan een zwangerschap kunnen beginnen. In de NHG-Standaard Preconceptiezorg staan richtlijnen voor preconceptiezorg door de huisarts.

Wat is preconceptiezorg?
Preconceptiezorg omvat het vaststellen van een mogelijk verhoogd risico op ongunstige zwangerschapsuitkomsten voorafgaand aan de conceptie. Daarnaast gaat het over het geven van algemene en eventuele gerichte adviezen om de gezondheid te bevorderen en als het nodig is, het tijdig instellen van een effectieve behandeling.

Doel preconceptiezorg
Het doel van preconceptiezorg door de huisarts is dat paren met een kinderwens van voldoende informatie en advies krijgen, zodat ze tijdig geïnformeerde keuzes kunnen maken en zo gezond mogelijk aan een zwangerschap kunnen beginnen. Preconceptiezorg zou de perinatale sterfte kunnen verlagen. De perinatale sterfte in Nederland is relatief hoog in vergelijking met andere Europese landen. Vroeggeboorte, laag geboortegewicht en aangeboren afwijkingen zijn de belangrijkste risicofactoren voor perinatale sterfte in Nederland.

NHG-Standaard Preconceptiezorg
In de NHG-Standaard Preconceptiezorg worden richtlijnen gegeven voor preconceptiezorg door de huisarts. Onderzoek laat zien dat vrouwen er de voorkeur aan geven om door de huisarts geïnformeerd te worden over preconceptiezorg. 
Als eerste bestaat preconceptiezorg uit een risico-inventarisatie. Als hulpmiddel hierbij kan de gevalideerde1 vragenlijst ZwangerWijzer dienen. Deze vullen paren met een kinderwens voorafgaand aan het consult in. Verder behandelt de NHG-Standaard Preconceptiezorg de interventies die plaatsvinden en de algemene voorlichting die de huisarts geeft. Ook gaat de standaard in op de gedragsveranderingen voor roken, alcohol, drugs en overgewicht. In de standaard worden adviezen gegeven die zowel voorafgaand aan de zwangerschap als in de vroege zwangerschap gelden, want in de vroege zwangerschap is de foetus kwetsbaar voor schadelijke invloeden, omdat de organen en placenta worden aangelegd.
In de periode dat de conceptie nog niet heeft plaatsgevonden, is het belangrijk dat de huisarts de volgende onderwerpen bespreekt om risico’s op een ongunstige uitkomst van de zwangerschap te verkleinen. Het gaat hierbij om:

  • algemene medische onderwerpen (medische en obstetrische voorgeschiedenis)
  • erfelijke factoren en gebruik van medicatie
  • foliumzuurgebruik (het advies is om 1 maal daags 0,4 tot 0,5 mg foliumzuur te nemen vanaf 4 weken voor de conceptie tot en met 10 weken na de eerste dag van de laatste menstruatie)
  • preconceptionele dragerschapsscreening op hemoglobinopathie, cystic fibrosis, ziekte van Tay-Sachs enz. afhankelijk van de achtergrond
  • omgevingsfactoren (arbeidsomstandigheden, kans op infecties, psychosociale factoren)
  • leeftstijlfactoren (roken, alcohol, drugs en gewicht)

Het is van belang om extra aandacht te besteden aan allochtonen en lager opgeleiden bij het geven van preconceptiezorg. Bij deze mensen komt een ongezonde leefstijl vaker voor en is relatief minder kennis over risicofactoren tijdens een zwangerschap.
Omdat de meeste patiënten tussen de 20 en 44 jaar een keer per jaar bij de huisarts komen, kan hij/zij een tijdige inventarisatie van risico’s bij een kinderwens bevorderen. Een huisarts kan vrouwen en soms ook mannen naar een kinderwens vragen bij het voorschrijven van medicijnen en deze als het nodig is aanpassen. Daarnaast kan hij/zij het nut van een preconceptieconsult aangeven bij paren met een diagnose die van invloed kan zijn op een zwangerschap. De huisarts kan ook over preconceptiezorg beginnen tijdens vragen over anticonceptie, soa’s of eventueel uitstrijkjes en na een spontane miskraam.

Meer informatie

Toolkit Gezond Zwanger Worden
In deze toolkit staan voorlichtingsproducten om paren die zwanger willen worden ervan bewust te maken dat zij voor de zwangerschap al veel kunnen doen om ervoor te zorgen dat hun toekomstige kind een gezonde start krijgt. De toolkit Zwanger worden is samengesteld door het RIVM in samenwerking met relevante beroepsgroepen en organisaties.

www.strakszwangerworden.nl
Website vanuit een samenwerking van beroepsverenigingen, openbare gezondheidsinstituten en thema-instituten.

Cahier 'Genen en gezondheid' van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij 

Bronnen

1 Annemieke P Landkroon, Sabina de Weerd, Elsbeth van Vliet-Lachotzki, Eric AP Steegers.Validation of an Internet Questionnaire for Risk Assessment in Preconception Care. Public Health Genomics, 2010; 13:89-94

NHG-Standaard Preconceptiezorg

Gezondheidsraad advies Preconceptiezorg: 'Voor Een goed begin' (september 2007)
Stuurgroep Zwangerschap en geboorte advies: Veilige zorg rond zwangerschap en geboorte (december 2009)

J. Poeran, E.A.P. Steegers en G.J. Bonsel: De aanpak van perinatale sterfte in Nederland, Uitkomsten van een systematisch expert-onderzoek. Ned. Tijdschr. Geneesk. 2012; 156 (31):A4499

Auteur
drs. Marloes Brouns-van Engelen, Erfocentrum 
drs. Elsbeth van Vliet-Lachotzki, VSOP/Erfocentrum

Redactie
drs. Marloes Brouns-van Engelen, Erfocentrum
dr. Isa Houwink, huisarts, Erfocentrum/VUmc/MUMC